Gastblog door Christian Harwig

Nadat het lied op de stoep van het Bataclan-theater ten gehore werd gebracht, staat John Lennons “Imagine” dit jaar onverwacht op nummer 1 in de Top 2000. Het nummer roept niet op tot actie, het geeft geen plan van aanpak, het moedigt je slechts aan om je voor te stellen dat het anders was. Heel voorzichtig wordt er zo na alle verslagenheid nieuwe hoop geplant. Dat is misschien wel waar we het meest naar verlangen als dit soort drama’s ons overkomen. Het is dan ook geen wonder dat het nummer in de afgelopen jaren tot een vast onderdeel geworden is in de collectieve verwerking van ellende.

Waar Lennon in het midden laat hoe we de ideale wereld gaan bereiken, wijst hij wel heel concreet religie, hemel en hel als veroorzakers van ellende aan. Theologen als Dietrich Bonhoeffer en Tim Keller verwachten ook weinig heil van religie, maar houden wel vast aan hemel en hel. Toch is Lennons kritiek op hemel en hel niet onbegrijpelijk en ook niet geheel onjuist. Want hoe vaak leidt een verwrongen visie op het hiernamaals niet tot minachting en onderwaardering van het leven hier en nu? Is dit niet precies wat zelfmoordterroristen doet denken dat ze het leven van henzelf en anderen in kunnen ruilen voor iets beters? Of wat vrome wereldmijders zich laat terugtrekken in kerken, tempels, moskeeën en synagogen, geduldig wachtend tot het over is, terwijl buiten de wereld brandt? Lennon bepaalt ons weer bij het leven hier en nu en daar kan ik als christen volmondig mee instemmen. Want als het leven hier niet ook in zichzelf betekenisvol was, had God het ons niet gegeven en had Hij het zelf ook niet als mens geleefd. Dat is wat ik van “Imagine” wil leren: niet met je hoofd in de wolken leven, maar met beide benen op de grond staan. Meer genietend van al het goede, meer vechtend tegen het kwade. Living for today.

Tegelijk maakt het ontkennen van hemel en hel ‘Imagine’ tot een gebed zonder geadresseerde. Het werpt ons mensen terug op onszelf. En dat vind ik een beangstigende gedachte, zeker als dit nummer weer opklinkt na vreselijke drama’s. Want hoe kun je nu de hoop in de mensheid uitspreken op het moment dat het menselijk falen het aller duidelijkst blijkt? Het lukt alleen als we onszelf voor de gek houden, door net als Lennon een onderscheid te maken tussen “de goeden” en “de slechten”. Door te wijzen naar de machtswellustelingen, de graaiers en de religieuze fanatici plaatsen we het kwaad comfortabel buiten onszelf. Dromend over een wereld zonder bezit en honger, sluiten we de ogen voor het feit dat er genoeg geld en eten is om samen als mensen van te leven… als we dat zouden willen. We hebben niet te maken met een paar rotte appels, maar met een wereld waarin we allemaal tot op het bot aangetast zijn door bederf. “Imagine” ontkent de diepe crisis waarin de mensheid als geheel zich bevind. De nood is veel groter dan John Lennon doet voorkomen en onder ogen wil zien.

Juist daarom kan en wil ik niet leven zonder hemel en hel. Ze vormen samen de ultieme consequenties van Gods oordeel. En zijn oordeel heb ik nodig omdat Hij als enige het misbruik ziet dat voor iedereen verborgen blijft. Omdat geen wereldleider, hoe machtig ook, voor Hem onschendbaar is. En omdat geen terrorist Hem kan ontlopen door te vluchten in de dood. Ik heb de hemel nodig, niet als zoethoudertje, maar omdat ik wil dat wat ten hemel schreiend is, of hemeltergend, daar ook gehoord wordt. Om die reden kan ik ook niet zonder hel. Niet als middeleeuws concept om mensen met het schrikbeeld van eeuwig vuur in het morele gareel te houden, maar als beeld van Gods woede over onrecht. Hemel en hel staan symbool voor recht, de zekerheid dat goed noch kwaad zonder gevolgen blijft. Het doet me vastklampen aan de belofte van vrijspraak, aan de verwachting dat er een einde komt aan alle onrecht. Die verwachting is voor mij veel concreter en hoopvoller dan de voorstelling dat we het als mensen misschien ooit nog eens voor elkaar boksen.

Doorgaans heb ik niet de behoefte om allerlei popmuziek met religieuze trekjes te becommentariëren of kapot te analyseren. Ook wil ik “Imagine” niet kerstenen of onschadelijk maken door er snel maar iets christelijks overheen te kalken. Ik kan me ook niet meten met een briljant muzikant en tekstschrijver als John Lennon. Maar als de hoop die we na Parijs, tijdens de feestdagen en op drempel van 2016 naar elkaar uitspreken beperkt blijft tot “stel je voor dat het anders was” dan vind ik het moeilijk om me stil te houden. Daarom schreef ik als reactie een alternatieve, christelijke liedtekst voor het nummer.