Stel nu eens dat het zou kunnen: onsterfelijk worden. Je leven oneindig rekken en geen natuurlijke dood meer. Velen voelen er wel wat voor. Talloze boeken zijn erover geschreven in de afgelopen jaren (zie o.a. het werk van Jonathan Weiner) en in de VS is er zelfs een heuse presidentskandidaat die door het land trekt in een Immortality Bus. Deze Zoltan Istvan is zeer kritisch op gelovigen die de dood steunen om een hemel in stand te houden en heeft als belangrijkste agendapunt het verslaan van de natuurlijke dood. Aardse onsterfelijkheid: zou je dat wat vinden? Of sla je die kans beleefd, maar bewust af?

Mijn vraag is natuurlijk niet nieuw. Er wordt al eeuwen over gedacht en geschreven. Bijvoorbeeld in het Gilgamesh Epos waarvan delen al zijn ontstaan rond 2000 voor Christus. Het epos vertelt van de zoektocht van koning Gilgamesh naar onsterfelijkheid. Hij zoekt een epos lang, maar staat aan het eind van het epos met lege handen. Onsterfelijkheid was slechts beschikbaar voor Utnapishtim, de Mesopotamische Noach, en zijn vrouw. Voor anderen geldt dat zij slechts in hun daden kunnen voortleven. In het Oude Testament zien we trouwens eenzelfde gedachte: alle mensen sterven en dalen af naar de onderwereld, behalve Henoch en Elia die een bijzondere vorm van eeuwig leven ten deel valt. Onsterfelijkheid zoek je wel, maar vind je niet. Tot onsterfelijkheid word je geroepen.

Wij leven echter in een nieuwe tijd met nieuwe mogelijkheden. Hoewel het grootste deel van de wetenschappers meent dat het er niet in zal zitten, zijn er ook wetenschappers die denken dat het voor 2050 mogelijk is om onsterfelijkheid te bereiken (o.a. dr. Aubrey de Grey). Kunnen wij misschien wel bereiken wat Gilgamesh niet kon? En zo ja, willen we dat?

In modernere ‘epische’ verhalen als In de Ban van de Ring en Harry Potter zien we de bezinning op die vraag al volop. In een tijd dat zijn tijdgenoten speculeerden over onsterfelijkheid wijst J.R.R. Tolkien op de gevaren van de ene ring die (ook) een ‘onnatuurlijk lang leven schenkt’. De hobbit Bilbo raakt erdoor geobsedeerd. Hij is dan wel heel oud, 111 jaar, maar hij voelt zich niet fantastisch. Hij is eerder somber, eenzaam en ‘thin, sort of stretched, like butter scraped over too much bread’. J.K. Rowling vertelt over de Steen der Wijzen, een steen waardoor je eeuwig jong blijft. Op die steen zit al een soort beveiliging: hij is alleen te vinden voor diegene die hem niet voor eigen gewin wil gebruiken. Omdat dit soort mensen echter schaars zijn, wordt de steen vernietigd.

Deze verhalen waarschuwen hen die zoeken naar onsterfelijkheid. Het zoeken naar onsterfelijkheid kan samengaan met jezelf verliezen in egoïsme, het resultaat kan zomaar in verkeerde handen vallen en dit zal zeker tot een nog grotere kloof tussen arm en rijk leiden. Een wereld met een kleine groep rijke, dikke, westerse onsterfelijken en een veel grotere groep die arm blijft en jong sterft. Terechte kanttekeningen en bezwaren die naast andere problemen, zoals overbevolking en voedselschaarste, in ogenschouw moeten worden genomen. Bezint eer ge begint.

De mensen achter de Immortality Bus hebben echter best een punt. Gelovigen zijn vaak kritisch op het wegnemen van alle kwetsbaarheid, pijn en leed. Als alles op aarde perfect is, is er immers geen nieuwe aarde of hemel meer nodig. Bij nieuwe ontwikkelingen hoop ik dan ook dat christenen niet op de rem te trappen uit angst voor hun geloof. Wel hoop ik op realistische christenen. Laten we eerst aan de huidige problemen het hoofd bieden en de genoemde kritische kanttekeningen goed bekijken voordat we onszelf onsterfelijk maken. Laten we het voor een keer eens omdraaien: niet eerst iets uitvinden en dan pas over de gevolgen nadenken.

Noem me pessimistisch, maar ik noem het zelf liever realistisch. Christelijk realistisch. Ondanks alle vorderingen die mensen hebben gemaakt, zijn we op vele vakken niet verder gekomen. Mensen hebben goede en slechte kanten en veel nieuwe technologie heeft naast ontwikkeling ook een keerzijde opgeleverd. Denk bijvoorbeeld aan wapens. Ook met het creëren van onsterfelijkheid is het paradijs dus nog niet bereikt. Onsterfelijkheid is, als het zover komt, een oplossing voor een probleem, maar creëert ook weer nieuwe problemen. Die moeten het hoofd worden geboden. Dat maakt mij kritisch om als het zover komt, aardse onsterfelijkheid te introduceren. Ik hoop dus dat een eventuele Nederlandse partij voor de onsterfelijkheid, met ons als maatschappij, bezint voordat zij begint.