Niets Nieuws bestaat ruim een half jaar. Dat leek de redactie een goed moment om even stil te staan bij de blog tot nu toe. We hebben Benno van den Toren, hoogleraar theologie in Groningen, gevraagd om eens van een afstand naar de blogs te kijken en een poging te doen deze te duiden. Hier zijn analyse.

Gastblog door Benno van den Toren

Ondanks de weinig pretentieuze titel van Niets Nieuws zetten de wekelijkse bijdragen de lezers steeds aan het denken. In de blogs is een jonge generatie christenen met elkaar op zoek naar wat hun christelijk geloof in deze post-christelijke tijd betekent.

Deze zoektocht levert een wat merkwaardige spanning op: er wordt nogal eens gesproken over de noodzaak om de vragen van de wereld serieus te nemen, maar in de praktijk gaan veel blogs over de eigen relatie tot de kerk en over het functioneren van de kerk in de moderne wereld. Dat is niet de enige spanning. De schrijvers willen met lef en pretentie staan voor hun geloof in Jezus als Heer, maar weten tegelijk ook van bescheidenheid en willen hun twijfels onder ogen zien. Ze willen midden in de wereld staan, maar spreken ook over de noodzaak van stilte, woestijn en eenzaamheid. Dat zal te maken hebben met het feit dat de verschillende schrijvers uiteenlopende accenten leggen, maar het heeft denk ik ook te maken met een nieuwe spiritualiteit van deze generatie. Dezelfde spiritualiteit is zichtbaar in het getijdenboek Bid, luister, leef, dat eerder door twee van de schrijvers (Rick Timmermans en Heleen Dekens) samengesteld en geschreven is en waarvan gedeelten zijn opgenomen als weekendmeditatie.

De bloggers willen een stap verder komen dan een bepaald type gereformeerde spiritualiteit, die nogal intellectualistisch van aard kan zijn. Een belangrijk en vaak terugkerend begrip hierbij is, denk ik, ‘verlangen’. Geloofsopvoeding en geloofsgroei kunnen zich niet beperken tot een steeds beter begrijpen van de geloofstraditie. In onze steeds meer gefragmentariseerde wereld is een gesloten denksysteem bij voorbaat niet alleen weinig plausibel, het heeft ook weinig grip op onze verlangens en verbeelding die alle kanten worden opgetrokken. Naast het denken dient daarom ook het verlangen gevormd te worden. Daarbij wordt in de blogs onder meer teruggegrepen op Augustinus als een van de grote theologen van het in de wereld verdwaalde en in God hervonden verlangen.

Deze aandacht voor het verlangen lijkt me in het bijzonder nodig in relatie tot een al eerder genoemde spanning. Ik proef in verschillende bijdragen een verlangen om deze wereld recht te doen, omdat ze ondanks alle verval nog steeds Gods goede schepping is. Juist daarom is er aandacht voor het onrecht waarmee zowel arme producenten van kleding als de goede schepping zelf worden uitgebuit. Wat is de relatie tussen het verlangen naar het goede van de schepping, naar rechtvaardigheid, naar schoonheid in literatuur en kunst enerzijds en het Godsverlangen van Augustinus anderzijds? Het is niet zomaar een intellectueel probleem hoe we God en de gevallen maar goede schepping allebei een plaats geven in een omvattend wereldbeeld.

Het gaat daarbij ook om de ordening van ons verlangen. We mogen God boven alles liefhebben en verlangen, zonder zijn schepping te vergeten. En we mogen met volle teugen genieten van het goede geschapen leven en diep geraakt worden door het onrecht, zonder de Schepper en Rechter uit het hart te verliezen. Om zo te groeien in wat ook het verlangen, de pijn en de vreugde van Jezus was, hebben we niet alleen goede denkers nodig, maar ook kunstenaars, cabaretiers en verhalenvertellers (wat dat laatste betreft is voor mij Marilynne Robinsons Gilead een heel mooi voorbeeld). Tegelijkertijd hebben we naast die cabaretiers, verhalenvertellers en pastores ook theologen nodig. Wat goed dat Niets Nieuws aandacht vraagt voor al die verschillende stemmen.

Daarom is de spanning tussen kerk en wereld die in deze blogs zo gevoeld wordt, misschien ook wel nodig. Ondanks alle fragmentatie en contradictie is de wereld waarin we leven heel nivellerend. Spiritualiteit mag een plaats hebben voor zover het past in de marge van onze consumptiemaatschappij; aandacht voor armen past het best in een programma met een sterke feel good-factor; de woestijn is mooi zolang het blijft bij één nachtje buiten slapen in een vakantie aan de Rode Zee. Juist daarom blijven we de kerk nodig hebben als tegen-culturele gemeenschap, als een gemeenschap waar een ander verlangen wordt gevoed: een verlangen naar God en naar zijn liefde en recht voor zijn wereld. Juist daarom is het goed dat de blogschrijvers zich niet in de vragen van de wereld verliezen, maar stevig geworteld willen blijven in de gemeenschap van verlangen die de kerk is.

Benno van den Toren is hoogleraar interculturele theologie aan de Protestantse Theologische Universiteit (vestiging Groningen). Hij doceerde eerder in Bangui (Centraal Afrikaanse Republiek) en in Oxford.

Beeld Maarten Boersema